Przemoc oznacza zachowanie, działanie lub zaniechanie, które narusza prawa, granice i dobra osobiste drugiej osoby oraz prowadzi do jej cierpienia lub szkody. Może przyjmować różne formy, między innymi fizyczną, psychiczną, seksualną, ekonomiczną lub polegającą na naruszaniu prywatności i wzbudzaniu poczucia zagrożenia. Istotnym elementem przemocy jest wykorzystywanie przewagi, która może wynikać z siły fizycznej, pozycji w relacji, zależności emocjonalnej, finansowej lub społecznej. Przemoc może występować zarówno w relacjach partnerskich i rodzinnych, jak i w środowisku pracy, szkole czy przestrzeni cyfrowej. Może mieć charakter jednorazowy lub powtarzający się, a jej skutki nie zawsze są widoczne z zewnątrz.
Przemoc może rozwijać się w relacjach, w których występuje nierównowaga sił, zależność lub trudność w respektowaniu granic drugiej osoby. Jej pojawieniu się mogą sprzyjać utrwalone wzorce relacyjne, trudności w regulowaniu silnych emocji, potrzeba kontroli czy przekonanie, że podporządkowanie drugiej osoby pozwala utrzymać poczucie bezpieczeństwa lub własnej wartości. Z perspektywy psychodynamicznej zachowania przemocowe mogą pełnić funkcję obronną, na przykład chronić przed doświadczaniem bezradności, zależności, wstydu lub poczucia utraty kontroli, nie oznacza to jednak ich usprawiedliwienia. Ważne jest również rozumienie, że odpowiedzialność za przemoc ponosi osoba, która ją stosuje. Zachowanie osoby doświadczającej przemocy nie jest jej przyczyną i nie uzasadnia przemocy.
Rozpoznanie przemocy wymaga zwracania uwagi nie tylko na pojedyncze zachowania, ale również na powtarzający się sposób funkcjonowania relacji. Niepokojące mogą być groźby, zastraszanie, poniżanie, wyśmiewanie, kontrolowanie kontaktów z innymi osobami, ograniczanie dostępu do pieniędzy, naruszanie prywatności, wymuszanie kontaktów seksualnych, niszczenie przedmiotów, izolowanie od bliskich czy monitorowanie aktywności w Internecie. Przemoc może być również ukryta za pozorną troską lub przedstawiana jako sposób ochrony drugiej osoby. Istotnym sygnałem jest sytuacja, w której jedna osoba zaczyna podporządkowywać swoje zachowanie przede wszystkim temu, aby uniknąć złości, kary, awantury lub innych konsekwencji ze strony drugiej osoby. Warto traktować poważnie także własne poczucie zagrożenia, nawet jeśli otoczenie nie dostrzega przemocy.
Doświadczanie przemocy może stopniowo wpływać na sposób postrzegania siebie, innych ludzi i własnych możliwości działania. Osoba pokrzywdzona może odczuwać lęk, wstyd, bezradność, poczucie winy lub przekonanie, że nie ma możliwości zmiany swojej sytuacji. W relacji opartej na kontroli może dochodzić do stopniowego ograniczania własnych potrzeb i autonomii, aby zmniejszyć ryzyko kolejnych aktów przemocy. Z perspektywy psychodynamicznej ważne jest uwzględnienie tego, że długotrwałe pozostawanie w relacji przemocowej może wpływać na obraz siebie i zdolność do rozpoznawania własnych granic. Jednocześnie trudność w odejściu z takiej relacji nie oznacza braku siły czy odpowiedzialności za zachowanie sprawcy. Na decyzje osoby doświadczającej przemocy mogą wpływać między innymi zależność finansowa, lęk, więź emocjonalna, sytuacja rodzinna oraz realne zagrożenie.
Skutki przemocy mogą obejmować zarówno bezpośrednie obrażenia fizyczne, jak i długotrwałe konsekwencje psychiczne. Mogą pojawić się przewlekłe napięcie, lęk, obniżenie nastroju, zaburzenia snu, trudności z koncentracją, poczucie winy, wstyd, obniżona samoocena oraz problemy w budowaniu zaufania i bliskich relacji. U części osób doświadczenie przemocy może być związane z objawami pourazowymi, zachowaniami autoagresywnymi lub innymi sposobami radzenia sobie z przeciążeniem emocjonalnym. Szczególnie trudne mogą być skutki przemocy powtarzającej się, ponieważ długotrwałe życie w stanie zagrożenia może ograniczać zdolność do swobodnego podejmowania decyzji i korzystania z własnej autonomii. Przemoc może również wpływać na dzieci, które jej doświadczają bezpośrednio lub są świadkami przemocy między dorosłymi.
W sytuacji przemocy najważniejsze jest bezpieczeństwo osoby pokrzywdzonej oraz możliwość skorzystania ze wsparcia dostosowanego do jej sytuacji. W zależności od okoliczności pomoc może obejmować kontakt z bliską, zaufaną osobą, psychologiem, psychoterapeutą, lekarzem, wyspecjalizowaną organizacją pomocową lub odpowiednimi służbami. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia konieczne jest skorzystanie z pomocy ratunkowej i służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Psychoterapia może wspierać proces odzyskiwania poczucia bezpieczeństwa, sprawczości i autonomii, a także pomagać w rozumieniu emocji, odbudowywaniu granic i pracy nad skutkami doświadczeń przemocowych. Ważne jest, aby pomoc nie polegała na obwinianiu osoby pokrzywdzonej ani wymaganiu od niej natychmiastowych decyzji, lecz uwzględniała jej realne możliwości, sytuację życiową i poziom zagrożenia. W przypadku dzieci i młodzieży konieczne jest szczególne uwzględnienie roli dorosłych odpowiedzialnych za ich bezpieczeństwo oraz zapewnienie im odpowiedniego wsparcia psychologicznego.
Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas oferuje przemyślane, kompleksowe wsparcie dla osób w trudnych momentach życia. Naszą misją jest pomoc pacjentom zmagającym się z przeciążeniem emocjonalnym, zaburzeniami osobowości, lękiem czy obniżonym nastrojem, oraz tym, którzy pragną tworzyć głębsze, satysfakcjonujące relacje z bliskimi.
© 2026. Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas. Wszelkie prawa zastrzeżone.
