Asertywność to zdolność do szczerego, bezpośredniego i adekwatnego wyrażania własnych myśli, uczuć, potrzeb, przekonań i granic przy jednoczesnym respektowaniu praw oraz odrębności innych osób. Nie oznacza ani uległości, ani narzucania innym własnej woli. Jest sposobem komunikowania się, w którym człowiek może wyrażać siebie bez naruszania psychicznego terytorium drugiej osoby i bez rezygnowania z własnej tożsamości. Asertywność pozwala drugiemu człowiekowi lepiej poznać nasz wewnętrzny świat, a jednocześnie tworzy przestrzeń do rzeczywistego poznawania jego potrzeb, emocji i perspektywy. Dzięki temu sprzyja budowaniu bardziej przejrzystych, opartych na wzajemności relacji.
Asertywność jest umiejętnością, która rozwija się w toku doświadczeń i relacji z innymi ludźmi. Znaczenie mają między innymi doświadczenia wyniesione z rodziny, sposób, w jaki dziecko uczyło się wyrażać potrzeby i sprzeciw, oraz to, czy jego odrębność była akceptowana i respektowana. Ważną podstawą asertywności jest poczucie własnej wartości oraz zdolność do rozpoznawania i tolerowania własnych emocji, również złości, rozczarowania czy poczucia winy. Z perspektywy psychodynamicznej istotna jest możliwość postrzegania siebie i innych jako odrębnych osób, których potrzeby mogą pozostawać odmienne, a jednocześnie mogą być wzajemnie respektowane. Asertywność rozwija się więc wraz ze zdolnością do łączenia troski o siebie z uwzględnianiem perspektywy drugiego człowieka.
Trudności z asertywnością mogą przejawiać się zarówno nadmierną uległością, jak i postawą roszczeniową lub dominującą. Osoba uległa może mieć trudność z odmawianiem, wyrażaniem niezadowolenia czy obroną własnych potrzeb, szczególnie gdy obawia się odrzucenia, konfliktu albo utraty relacji. Z kolei postawa nadmiernie roszczeniowa może wiązać się z trudnością w uznawaniu potrzeb i granic innych osób. W obu przypadkach problem może dotyczyć równowagi między własną autonomią a potrzebą bliskości i zależności od innych. Asertywność wymaga możliwości wyrażenia sprzeciwu bez konieczności niszczenia więzi oraz przyjęcia odmowy lub niezadowolenia drugiej osoby bez doświadczania ich jako zagrożenia dla własnej wartości.
W relacjach asertywność umożliwia bardziej czytelne komunikowanie potrzeb, oczekiwań, emocji i granic. Pozwala powiedzieć „nie”, poprosić o pomoc, wyrazić odmienne zdanie czy zwrócić uwagę na zachowanie, które jest trudne, bez konieczności uciekania się do agresji, manipulacji lub wycofania. Istotne jest przy tym rozróżnienie między własnymi przeżyciami a intencjami przypisywanymi drugiej osobie. Asertywna komunikacja nie oznacza, że każda potrzeba musi zostać spełniona, lecz że może zostać wyrażona i poddana wzajemnemu uzgodnieniu. Sprzyja to relacjom, w których możliwe jest jednoczesne zachowanie bliskości, odrębności i wzajemnego szacunku.
Długotrwałe trudności z wyrażaniem własnych potrzeb i granic mogą prowadzić do narastania napięcia, frustracji, poczucia bezsilności, złości lub żalu. Uległość może sprzyjać rezygnowaniu z własnych potrzeb i stopniowemu poczuciu, że inni mają nadmierny wpływ na życie danej osoby. Z kolei nadmierna konfrontacyjność może prowadzić do konfliktów, osłabienia relacji i poczucia niezrozumienia. Trudności w asertywności mogą również utrudniać budowanie spójnego obrazu siebie, ponieważ człowiek może mieć problem z rozpoznawaniem, czego rzeczywiście chce, a co robi wyłącznie po to, aby uniknąć odrzucenia, uzyskać akceptację lub zachować poczucie kontroli. Rozwijanie asertywności może natomiast zwiększać poczucie sprawczości i sprzyjać bardziej satysfakcjonującym relacjom.
Asertywność można rozwijać poprzez lepsze rozpoznawanie własnych potrzeb, emocji i granic oraz uczenie się ich bezpośredniego wyrażania z poszanowaniem innych osób. Psychoterapia może być pomocna szczególnie wtedy, gdy trudności z asertywnością są utrwalone i wiążą się z lękiem przed odrzuceniem, poczuciem winy, niskim poczuciem własnej wartości, nadmierną zależnością lub trudnościami w relacjach. W podejściu psychodynamicznym ważne jest rozumienie, jakie znaczenie ma dla danej osoby wyrażanie sprzeciwu, stawianie granic i ujawnianie własnych potrzeb oraz jakie powtarzające się wzorce relacyjne utrudniają bardziej elastyczne funkcjonowanie. Praca terapeutyczna może wspierać większą spójność obrazu siebie, lepszą regulację emocji oraz zdolność do budowania relacji, w których można być jednocześnie blisko innych i pozostać sobą.
Autor: prof. ucz. dr n. społ. Sylwester Bębas – psychoterapeuta
Więcej nt. asertywności w audycji:
Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas oferuje przemyślane, kompleksowe wsparcie dla osób w trudnych momentach życia. Naszą misją jest pomoc pacjentom zmagającym się z przeciążeniem emocjonalnym, zaburzeniami osobowości, lękiem czy obniżonym nastrojem, oraz tym, którzy pragną tworzyć głębsze, satysfakcjonujące relacje z bliskimi.
© 2026. Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas. Wszelkie prawa zastrzeżone.
