Hejt, cyberprzemoc

Obecnie dostrzega się, że rozwój i upowszechnianie się multimediów, coraz to nowsze edycje komputerów, olbrzymie zasoby Internetu stwarzają nie tylko szanse edukacyjne, ale także bardzo duże zagrożenia. Niebezpieczeństwo może być tym większe, że dla nastolatków XXI wieku cyberprzestrzeń, w której obecnie żyją, staje się dominująca, a rzeczywistość wirtualna odbierana jest przez nich jako zupełnie naturalne środowisko. Cyberświat to przestrzeń, której potencjał potrafią wykorzystać przede wszystkim młodzi ludzie. Sieć jest nieodłącznym elementem ich życia społecznego, codziennych aktywności i rozrywki. Dziś trudno wyobrazić sobie młodego człowieka, który potrafiłby obejść się bez nowych technologii. Niepokojącym zagrożeniem w świecie wirtualnym jest cyberprzemoc, która jest zjawiskiem stosunkowo nowym ale postrzeganym jako szczególnie niepokojące i niebezpieczne oraz stanowiące zagrożenie dla prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży.

Cyberprzemoc to inaczej przemoc z użyciem mediów elektronicznych, przede wszystkim Internetu i urządzeń elektronicznych, to agresja z użyciem zdjęć, filmów i wiadomości, przesyłanych za pomocą Internetu, e-maili, stron internetowych, komunikatora internetowego, grup dyskusyjnych blogów, czatroomów, bądź innych narzędzi. Obecnie spotykamy się z wieloma formami cyberprzemocy m.in.: trollowaniem czyli zachowaniem polegającym na zamierzonym wpływaniu na innych użytkowników w celu ich ośmieszenia lub obrażenia poprzez wysyłanie kontrowersyjnych, napastliwych, często nieprawdziwych przekazów, najczęściej ma to miejsce na internetowych forów dyskusyjnych, czatach i sieciach społecznościowych. Coraz częściej spotykamy się także w sieci z hejtem, mową nienawiści czyli takimi zachowania, które są przejawem złości, agresji i nienawiści w stosunku do innych osób. Cyberprzemoc może przybrać formę tzw. flamingu czyli internetowej kłótni, prowadzonej w obrębie forów lub serwisów społecznościowych, może być też formą prześladowania, cyberstalkingu lub mobbingu elektronicznego, który jest działaniem znacznie dłuższym niż flaming i jednostronnym, gdzie wyraźnie można wyróżnić osobę atakującą i atakowanego, mającym charakter prześladowczy lub zawierający pogróżki czy różnego rodzaju groźby.

Niebezpieczną formą cyberprzemocy jest oczernianie, poniżanie w Internecie, które polega na przekazywaniu fałszywych i nieprawdziwych informacji o innych czy podszywanie się, kradzież tożsamości, gdzie sprawca podszywa się pod ofiarę wykorzystując jej hasło by swobodnie można się było zalogować na jej konto i wysyłać z niego obraźliwe, niestosowne lub odstraszające treści do innych osób, które są przekonane, że ich nadawcą jest ofiara. Cyberprzemoc może też przejawiać się w formie wykluczenia, ostracyzmu czyli wyłączenia kogoś ze społeczności sieciowej lub w postaci tzw. happy slapping, który jest związany jest z atakowaniem lub prowokowaniem innych osób oraz dokumentowaniem tego faktu za pomocą filmów lub zdjęć. Cyberprzemoc może przybrać też formę agresji technicznej, która związana jest z działaniami sprawcy kierowanymi przeciwko należącemu do ofiary sprzętowi komputerowemu, oprogramowaniu lub infrastrukturze informatycznej np. flood czyli wielokrotne wysłanie tej samej wiadomości lub wielu różnych wiadomości, lub pustych lub zniekształconych celowo pakietów bez wiadomości w bardzo krótkich odstępach czasu. Szczególnie niebezpieczną formą cyberprzemocy jest child grooming czyli uwodzenie dziecka w Internecie w celu jego seksualnego wykorzystania.

Cyberprzemoc jest niebezpieczna z wielu powodów m.in. dlatego, że u cyberagresora poczucie anonimowości prowadzi do rozhamowania a więc do gotowości podejmowania działań, których nie podjąłby, gdyby jego tożsamość była znana. W przeciwieństwie do osób narażonych na przemoc „tradycyjną”, ofiara cyberprzemocy jest w zasadzie cały czas dostępna dla jej sprawcy, jest stale narażona na ataki ofiary niezależnie od miejsca i pory co powoduje ciągłe uczucie napięcia, a nawet zagrożenia czy osaczenia. W Internecie łatwo można sprawić, że akt agresji będzie publiczny i jego zasięg staje się praktycznie nieograniczony, Internet oznacza zwykle znacznie większą skalę, świadkami „publicznego upokorzenia” mogą być nie tylko dziesiątki, ale wręcz setki, tysiące, a nawet miliony osób. 

W cyberprzestrzeni łatwo i w krótkim czasie można się natknąć na wiele osób, które można obrać za cel. Samo atakowanie też jest proste, zajmuje mało czasu i zwykle nie wiąże się przynajmniej na początku z negatywnymi konsekwencjami dla sprawcy lub konsekwencje te są na tyle niewielkie, że nie odstraszają sprawcy. Hejterzy najczęściej nie widzą reakcji atakowanych przez siebie osób, co ułatwia im stosowanie agresji. Ponadto cyberprzemoc jest stosowana w postaci  różnorodnych form, mamy powszechną dostępność do sieci, 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu. Materiały cyberprzemocowe są szybko powielane w sieci i praktycznie nie ma możliwości usunięcia kompromitujących informacji, zdjęć, filmów itp. Wciąż mamy też stosunkowo niski poziom kontroli społecznej tego typu zachowań i wciąż ograniczoną wiedzę i doświadczenie nauczycieli oraz rodziców związaną z korzystaniem z mediów elektronicznych.

Istotną częścią każdego działania profilaktycznego mającego na celu przeciwdziałanie  cyberprzemocy powinno być dostarczanie młodym ludziom wiedzy i umiejętności posługiwania się nowymi mediami, ukazanie zagrożeń płynących ze świata wirtualnego, a jednocześnie edukacja zasad bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z tych technologii. Młodzi ludzie muszą mieć świadomość i wiedzieć, jak korzystać z sieci, aby nie stała się one miejscem agresji i przemocy oraz jakie mogą być konsekwencje ryzykownych działań w Internecie. Rolą rodziców i nauczycieli jest więc prowadzenie szerokiej edukacji młodych ludzi także w tym zakresie.

Warto wskazać kilka postulatów dotyczących edukacji i profilaktyki cyberprzemocy wśród młodzieży. Warto przekazywać dzieciom i młodzieży aktualną wiedzę dotyczącą tego, jak wykorzystywać rozwiązania techniczne, by trudniej było stać się ofiarą cyberprzemocy. Szczególnie ważne wydają się tutaj działania wychowawcze prowadzone przez rodziców oraz nauczycieli, które wyposażyłyby młodych ludzi w odpowiednie zasady moralne, etyczne czy religijnie, które mogłyby stać się buforem zabezpieczającym przed nieetycznymi zachowaniami w świecie online.

Autentyczne realizowanie się pozytywnego potencjału technik informacyjno-komunikacyjnych nie jest w pełni możliwe bez odwołania się do etyki, bez integralnego autentycznego traktowania drugiego człowieka. Użytkownik Internetu kierujący się ślepo determinizmem technologicznym ulega pokusie wykluczania, alienacji, uczestnictwa w przestrzeni wirtualnej pełnej pozorów, w której ignoruje się człowieka i zjawiska rzeczywiście zachodzące w świecie i stwarza ryzyko ich prostego zastąpienia procesami technologicznymi. Powstaje ryzyko bezrefleksyjnego przechodzenia od jednej relacji do drugiej, od jednego wydarzenia do drugiego, bez tworzeniu autentycznych relacji osobowych, bez odpowiedzialności. Pojawia się za to anonimowość i bezosobowość czy wręcz manipulacyjny charakter kontaktów w sieci, dowolność treści przekazów i nadmierna swoboda w ich uzyskiwaniu czy wręcz iluzoryczność wirtualnej rzeczywistości.

Należy zatem podnosić świadomość młodych ludzi dotyczącą zagrożeń w Internecie, wyposażać w odpowiednią wiedzę na ten temat, uczyć konstruktywnych sposobów reagowania na cyberprzemoc, uczyć młodych ludzi poczucia odpowiedzialności ze własne zachowania bez rozgraniczania ich na rzeczywistość online i offline. Potrzebne są także działania wychowawcze skłaniające do refleksji nad funkcjonowaniem dzieci i młodzieży w świecie wirtualnym oraz podwyższanie ich kompetencji aksjologicznych.

Autor: prof. ucz. dr n. społ. Sylwester Bębas – psychoterapeuta

Więcej nt. hejtu, cyberprzemocy w audycji: