Cyberprzemoc jest formą agresji podejmowanej z wykorzystaniem Internetu, mediów społecznościowych, komunikatorów, gier sieciowych i innych narzędzi cyfrowych. Może obejmować między innymi ośmieszanie, poniżanie, nękanie, grożenie, rozpowszechnianie kompromitujących materiałów, podszywanie się pod inną osobę, wykluczanie z grupy czy uporczywe kontaktowanie się wbrew jej woli. W przypadku dzieci i młodzieży szczególne zagrożenie stanowią również działania dorosłych lub innych osób zmierzające do nawiązania kontaktu w celu wykorzystania seksualnego dziecka. Specyfika przemocy w sieci polega między innymi na możliwości szybkiego rozpowszechniania treści oraz trudności w odcięciu się od sytuacji, która może trwać również poza szkołą i bezpośrednim kontaktem z rówieśnikami. Cyberprzemoc może przez to silnie wpływać na poczucie bezpieczeństwa, obraz siebie oraz sposób postrzegania innych ludzi.
Przyczyny cyberprzemocy są złożone i nie wynikają z samego korzystania z technologii. Znaczenie mogą mieć trudności w regulowaniu złości i frustracji, doświadczenia rodzinne, relacje rówieśnicze, potrzeba przynależności, uznania lub kontroli, a także wcześniejsze doświadczenia odrzucenia, upokorzenia czy bezradności. Z perspektywy psychodynamicznej zachowanie agresywne może czasami pełnić funkcję obronną i pomagać radzić sobie z trudnymi stanami, takimi jak wstyd, poczucie słabości, zależności lub zagrożenie własnej wartości. Dystans technologiczny może dodatkowo ułatwiać odłączenie agresywnego działania od empatycznego rozpoznawania przeżyć drugiej osoby. W takich warunkach łatwiej postrzegać drugiego człowieka w sposób uproszczony, jako obiekt własnego działania, zamiast jako osobę posiadającą własne uczucia i potrzeby. Cyberprzemoc może również służyć uzyskiwaniu przewagi lub pozycji w grupie. Nie oznacza to jednak, że każde zachowanie agresywne ma takie samo podłoże – jego znaczenie należy rozpatrywać w kontekście indywidualnego funkcjonowania emocjonalnego i relacyjnego.
Doświadczenie cyberprzemocy może wywoływać silny lęk, wstyd, złość, bezradność i poczucie osaczenia. Młody człowiek może zacząć przewidywać kolejne ataki, unikać kontaktów z rówieśnikami lub stale sprawdzać, co pojawia się na jego temat w Internecie. Z psychodynamicznego punktu widzenia szczególne znaczenie ma to, jak doświadczenie przemocy wpływa na obraz siebie i innych. Powtarzające się upokorzenie może zostać włączone do sposobu rozumienia własnej osoby, prowadząc do poczucia bycia gorszym, nieakceptowanym lub pozbawionym wpływu. Jednocześnie inni ludzie mogą być coraz częściej postrzegani jako zagrażający, oceniający lub odrzucający. Takie doświadczenia mogą utrudniać zachowanie złożonego, zintegrowanego obrazu siebie i innych, szczególnie wtedy, gdy młody człowiek nie otrzymuje wystarczającego wsparcia ze strony bliskich dorosłych.
Relacje internetowe są rzeczywistą częścią życia społecznego i mogą pełnić ważną funkcję w budowaniu przynależności, tożsamości i więzi, szczególnie w okresie dorastania. Jednocześnie specyfika komunikacji cyfrowej może sprzyjać upraszczaniu obrazu drugiego człowieka, zwłaszcza gdy kontakt odbywa się przede wszystkim za pośrednictwem krótkich komunikatów, zdjęć lub materiałów pozbawionych szerszego kontekstu emocjonalnego. W rozwoju osobowości ważna jest zdolność do postrzegania siebie i innych w sposób możliwie złożony – jako osób posiadających zarówno mocne, jak i słabe strony, różne uczucia oraz czasem sprzeczne potrzeby. Cyberprzemoc może ten proces zakłócać, ponieważ prowadzi do redukowania drugiej osoby do roli obiektu ataku, a osoba doświadczająca przemocy może z kolei zacząć postrzegać siebie przede wszystkim przez pryzmat doznanego upokorzenia. Dlatego pomoc powinna obejmować nie tylko działania techniczne, ale także odbudowę poczucia bezpieczeństwa, relacji z innymi i bardziej stabilnego obrazu własnej osoby.
Konsekwencje cyberprzemocy mogą obejmować zarówno bezpośrednie cierpienie emocjonalne, jak i bardziej długotrwałe zmiany w funkcjonowaniu społecznym. U osoby doświadczającej przemocy mogą pojawić się wycofanie, trudności w koncentracji, zaburzenia snu, przewlekły lęk, obniżenie nastroju, poczucie osamotnienia oraz nieufność wobec rówieśników. Szczególnie obciążające może być doświadczenie utraty kontroli nad własnym wizerunkiem, gdy krzywdzące materiały są kopiowane lub rozpowszechniane przez kolejne osoby. W przypadku sprawcy utrwalanie agresji jako sposobu regulowania napięcia, uzyskiwania przewagi lub ochrony własnego poczucia wartości może utrudniać rozwój bardziej dojrzałych sposobów funkcjonowania w relacjach. W obu przypadkach ważne jest uwzględnienie nie tylko samego zachowania, lecz także jego znaczenia dla obrazu siebie, sposobu przeżywania innych ludzi oraz zdolności do regulowania silnych emocji.
Podstawą pomocy osobie doświadczającej cyberprzemocy jest zapewnienie jej bezpieczeństwa, przerwanie przemocy i zaangażowanie odpowiedzialnych dorosłych. W zależności od sytuacji może być konieczne zabezpieczenie kont, zachowanie dowodów, ograniczenie kontaktu ze sprawcą oraz poinformowanie rodziców, szkoły lub odpowiednich służb. Równie ważne jest stworzenie młodemu człowiekowi przestrzeni, w której może opowiedzieć o swoich doświadczeniach bez zawstydzania i obwiniania. Psychoterapia może wspierać odbudowę poczucia własnej wartości i bezpieczeństwa, a także pomagać w rozumieniu oraz regulowaniu złości, lęku, wstydu i bezradności. W pracy psychodynamicznej znaczenie ma również przyglądanie się temu, jak doświadczenie przemocy wpływa na sposób postrzegania siebie i innych oraz czy nie prowadzi do utrwalania skrajnych, uproszczonych obrazów relacji. W przypadku dzieci i młodzieży ważna jest praca z rodzicami nad zapewnieniem bezpieczeństwa, granicami, komunikacją i dostępnością emocjonalną. Profilaktyka powinna natomiast obejmować nie tylko zasady bezpiecznego korzystania z Internetu, lecz także rozwijanie empatii, odpowiedzialności za własne zachowanie i zdolności do dostrzegania w osobie obecnej po drugiej stronie ekranu rzeczywistego człowieka.
Autor: prof. ucz. dr n. społ. Sylwester Bębas – psychoterapeuta
Więcej nt. hejtu, cyberprzemocy w audycji:
Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas oferuje przemyślane, kompleksowe wsparcie dla osób w trudnych momentach życia. Naszą misją jest pomoc pacjentom zmagającym się z przeciążeniem emocjonalnym, zaburzeniami osobowości, lękiem czy obniżonym nastrojem, oraz tym, którzy pragną tworzyć głębsze, satysfakcjonujące relacje z bliskimi.
© 2026. Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas. Wszelkie prawa zastrzeżone.
