Czytanie dziecku bajek to nie tylko sposób na wspólne spędzenie czasu, ale także ważny element jego rozwoju emocjonalnego, poznawczego i społecznego. Świat opowieści jest bliski dziecięcemu sposobowi przeżywania rzeczywistości, ponieważ pozwala przedstawiać trudne doświadczenia za pomocą obrazów, symboli, postaci i wydarzeń. Dziecko może odnajdywać w bohaterach własne lęki, pragnienia, złość, smutek, potrzebę bliskości czy dążenie do samodzielności, nawet jeśli nie potrafi jeszcze o nich bezpośrednio mówić. Bajka tworzy więc bezpieczną przestrzeń, w której można doświadczać i rozumieć różne stany emocjonalne bez konieczności odnoszenia ich wprost do własnego życia. Fantazja rozwija wyobraźnię i twórcze myślenie, ale pełni również funkcję psychologiczną – pomaga dziecku nadawać znaczenie temu, co jest dla niego trudne, nieznane lub niezrozumiałe.
Dziecko często przeżywa emocje intensywnie, zanim nauczy się je rozpoznawać i nazywać. Historie przedstawiające bohaterów doświadczających strachu, złości, samotności, zazdrości, smutku czy radości pomagają dziecku zobaczyć, że różne uczucia są naturalną częścią życia. Identyfikując się z bohaterem, może ono symbolicznie przeżywać własne konflikty i obserwować sposoby radzenia sobie z nimi. Szczególne znaczenie ma możliwość zobaczenia, że bohater może jednocześnie czegoś pragnąć i czegoś się obawiać, kochać kogoś i być na niego zły albo potrzebować pomocy i jednocześnie chcieć być samodzielny. Takie doświadczenia sprzyjają stopniowemu integrowaniu pozornie sprzecznych uczuć i obrazów siebie oraz innych osób. Bajka może dzięki temu wspierać rozwój bardziej spójnego i elastycznego rozumienia własnych emocji oraz relacji z innymi.
Szczególna wartość czytania wynika nie tylko z treści bajki, ale również z tego, że odbywa się ono w obecności bliskiej osoby. Głos rodzica, jego uwaga, spokojny rytm czytania, kontakt fizyczny i możliwość wspólnego przeżywania historii tworzą doświadczenie bliskości i bezpieczeństwa. Dziecko otrzymuje w ten sposób ważny komunikat, że jego przeżycia są warte zainteresowania i że może zwrócić się do drugiej osoby, kiedy coś jest dla niego trudne. Wspólne czytanie może również wzmacniać zdolność dziecka do regulowania emocji, ponieważ obecność spokojnego i dostępnego dorosłego pomaga mu stopniowo uczyć się radzenia sobie z pobudzeniem, napięciem czy lękiem. Z czasem doświadczenie wspólnego przeżywania historii może stać się podstawą większego zaufania i gotowości do rozmowy również o realnych problemach dziecka.
Historie pozwalają dziecku obserwować różne sposoby budowania relacji, rozwiązywania konfliktów, współpracy, przeżywania straty czy radzenia sobie z przeciwnościami. Bohaterowie pokazują, że zachowania mają konsekwencje, a relacje wymagają uwzględniania zarówno własnych potrzeb, jak i potrzeb innych osób. Dziecko może dzięki temu rozwijać empatię oraz zdolność do patrzenia na sytuację z perspektywy kogoś innego. Bajka nie musi przy tym przedstawiać świata w sposób jednoznaczny. Wartościowe są również historie, w których bohaterowie popełniają błędy, mają ambiwalentne uczucia albo podejmują decyzje, których konsekwencje są trudne. Takie opowieści pomagają dziecku stopniowo rozumieć, że ludzie nie zawsze są wyłącznie „dobrzy” lub „źli”, a relacje i sytuacje życiowe mogą być bardziej złożone. Jest to ważny element rozwoju zdolności do rozumienia innych ludzi oraz tolerowania własnych sprzecznych uczuć.
Samo przeczytanie historii jest ważne, jednak szczególne znaczenie może mieć rozmowa o tym, co dziecko usłyszało i przeżyło. Pytania dotyczące uczuć bohaterów, ich decyzji czy możliwych innych zakończeń pomagają dziecku rozwijać refleksję i uczyć się rozpoznawania własnych stanów emocjonalnych. Zamiast narzucać jedyną właściwą interpretację, warto pozostawić przestrzeń na dziecięce skojarzenia i pytania. To, co dla dorosłego wydaje się drobnym szczegółem, dla dziecka może mieć istotne znaczenie symboliczne. Rozmowa może również stać się naturalnym początkiem mówienia o doświadczeniach z przedszkola, szkoły, relacjach z rówieśnikami czy sytuacjach rodzinnych. W ten sposób bajka staje się pośrednikiem między światem fantazji a rzeczywistością dziecka i pomaga mu stopniowo przekładać przeżycia na słowa.
Regularne czytanie wspiera rozwój języka, koncentracji, pamięci, wyobraźni i myślenia przyczynowo-skutkowego, ale jego znaczenie wykracza poza rozwój poznawczy. Wspólna lektura może być codziennym doświadczeniem przewidywalności, bliskości i zainteresowania dzieckiem, które wzmacnia relację z rodzicem. W świecie, w którym dużą część dziecięcej uwagi zajmują ekrany i szybkie bodźce, czytanie daje możliwość zatrzymania się, wspólnego skupienia i tworzenia własnych obrazów w wyobraźni. Współczesne bajki mogą dodatkowo podejmować tematy związane z samotnością, zmianą, stresem, relacjami rówieśniczymi, korzystaniem z technologii czy różnorodnością doświadczeń. Najważniejsze pozostaje jednak nie samo przesłanie historii, lecz relacja, w której dziecko może ją przeżywać, zadawać pytania i nadawać jej własne znaczenia. Dzięki temu czytanie staje się nie tylko sposobem rozwijania kompetencji, ale również przestrzenią, w której dziecko uczy się rozumieć siebie, innych ludzi i otaczający je świat.
Autor: dr n. społ. Wioleta Adamczyk – Bębas – psychoterapeuta, socjoterapeuta, pedagog specjalny
Więcej nt. roli bajek w życiu dziecka w audycji:
Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas oferuje przemyślane, kompleksowe wsparcie dla osób w trudnych momentach życia. Naszą misją jest pomoc pacjentom zmagającym się z przeciążeniem emocjonalnym, zaburzeniami osobowości, lękiem czy obniżonym nastrojem, oraz tym, którzy pragną tworzyć głębsze, satysfakcjonujące relacje z bliskimi.
© 2026. Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas. Wszelkie prawa zastrzeżone.
