E-papierosy są elektronicznymi urządzeniami służącymi do inhalowania aerozolu powstającego z podgrzewanego płynu, który może zawierać nikotynę oraz inne substancje i aromaty. Występują w różnych formach, między innymi jako urządzenia jednorazowe, wielokrotnego użytku czy produkty o rozmaitych smakach. Dostępne są również płyny bez nikotyny, jednak brak nikotyny nie oznacza automatycznie, że korzystanie z takich produktów jest obojętne dla zdrowia. Szczególnym problemem jest używanie e-papierosów przez dzieci i młodzież, których układ nerwowy nadal się rozwija. W przypadku produktów zawierających nikotynę może dojść do rozwoju uzależnienia, a regularne używanie może z czasem stać się utrwalonym sposobem regulowania napięcia, nudy, pobudzenia czy trudnych emocji. Istotne jest przy tym odróżnienie eksperymentowania z e-papierosami od utrwalonego problemowego używania. O uzależnieniu nie decyduje wyłącznie częstotliwość korzystania, ale między innymi utrata kontroli, nasilająca się potrzeba używania, trudności z ograniczeniem zachowania oraz jego negatywny wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Sięganie po e-papierosy przez młodzież może mieć wiele przyczyn i zazwyczaj nie powinno być sprowadzane do jednej motywacji. Znaczenie mogą mieć ciekawość, wpływ grupy rówieśniczej, chęć przynależności, potrzeba niezależności oraz przekonanie, że korzystanie z e-papierosa jest elementem atrakcyjnego stylu życia. Znaczenie ma również łatwość ukrycia używania urządzenia oraz różnorodność smaków i form produktów. W ujęciu psychodynamicznym ważne jest także pytanie o funkcję, jaką e-papieros zaczyna pełnić w życiu młodej osoby. Może on służyć chwilowemu obniżaniu napięcia, odwracaniu uwagi od lęku, złości, samotności lub poczucia odrzucenia, a także dawać poczucie kontroli i chwilowej ulgi. W niektórych przypadkach używanie nikotyny może stać się sposobem radzenia sobie z emocjami, których młody człowiek nie potrafi jeszcze rozpoznawać ani regulować w inny sposób. Istotne są również wzorce rodzinne i relacyjne, ponieważ obserwowanie dorosłych sięgających po nikotynę w sytuacjach stresu może sprzyjać postrzeganiu takiego zachowania jako sposobu radzenia sobie z trudnościami. Sam fakt używania e-papierosa nie oznacza jednak istnienia zaburzenia osobowości ani nie pozwala wnioskować o głębszych problemach psychicznych bez szerszej oceny funkcjonowania dziecka.
Rozpoznanie problemowego używania e-papierosów wymaga oceny nie tylko tego, czy dziecko korzysta z urządzenia, lecz także częstotliwości i sposobu używania, obecności nikotyny oraz znaczenia tego zachowania w codziennym funkcjonowaniu. Ważne jest ustalenie, czy młoda osoba odczuwa silną potrzebę sięgania po e-papierosa, ma trudności z ograniczeniem korzystania, wraca do niego mimo negatywnych konsekwencji lub wykorzystuje go przede wszystkim do regulowania napięcia i emocji. Rodzice mogą zauważyć próby ukrywania używania, nagłe zwiększenie wydatków, poszukiwanie okazji do pozostawania bez nadzoru, przechowywanie urządzeń lub płynów w ukryciu czy częste korzystanie z odświeżaczy. Żaden z tych sygnałów nie jest jednak samodzielnym dowodem uzależnienia i powinien być traktowany jako powód do spokojnej rozmowy i dalszej obserwacji. W ocenie problemu warto uwzględnić również funkcjonowanie szkolne, relacje z rówieśnikami i rodziną, nastrój, poziom lęku, impulsywność oraz inne sposoby radzenia sobie ze stresem. W razie utrwalonego używania lub trudności z jego ograniczeniem pomocna może być konsultacja psychologiczna, psychoterapeutyczna, psychiatryczna lub lekarska.
Młody człowiek korzystający z e-papierosów może początkowo traktować je jako element eksperymentowania lub sposób na bycie częścią grupy. Z czasem, szczególnie przy regularnym dostarczaniu nikotyny, używanie może coraz silniej organizować jego codzienne zachowanie. Pojawia się wtedy koncentracja na możliwości kolejnego użycia, trudność w rezygnacji oraz sięganie po e-papierosa w sytuacjach napięcia, znudzenia czy frustracji. Z perspektywy psychodynamicznej ważne jest dostrzeżenie, że zachowanie może pełnić funkcję regulującą – pozwalać na szybkie zmniejszenie nieprzyjemnego pobudzenia, odsunięcie trudnych uczuć lub uzyskanie poczucia kontroli. Jednocześnie może ograniczać rozwój innych sposobów radzenia sobie z emocjami. W relacjach rodzinnych może pojawić się ukrywanie, zaprzeczanie, konflikty wokół zasad i kontroli oraz narastająca nieufność po obu stronach. Dlatego reakcja dorosłych powinna łączyć jasne granice z próbą zrozumienia, czego młoda osoba doświadcza i jaką funkcję pełni dla niej używanie e-papierosa.
Regularne używanie e-papierosów zawierających nikotynę wiąże się z ryzykiem rozwoju uzależnienia i może utrwalać zachowanie, które młoda osoba wykorzystuje do regulowania własnego napięcia. Nikotyna wpływa na układ nerwowy i może prowadzić do rozwoju tolerancji oraz objawów zależności, przez co z czasem coraz trudniej jest zrezygnować z jej przyjmowania. Szczególne znaczenie ma okres dzieciństwa i adolescencji, ponieważ rozwijający się mózg jest bardziej podatny na działanie nikotyny. Używanie e-papierosów może również wiązać się z ekspozycją na inne substancje obecne w aerozolu, których wpływ na zdrowie zależy między innymi od ich składu i sposobu używania produktu. Problem może mieć także wymiar psychologiczny i społeczny: utrwalanie unikania trudnych emocji, konflikty rodzinne, trudności z koncentracją na innych aktywnościach czy stopniowe podporządkowanie codziennego funkcjonowania potrzebie używania. W przypadku młodej osoby szczególnie istotne jest więc nie tylko samo ograniczenie dostępu do nikotyny, lecz także rozwijanie bardziej dojrzałych sposobów regulowania emocji i radzenia sobie z napięciem.
Pomoc młodej osobie powinna obejmować zarówno ograniczenie używania nikotyny, jak i rozpoznanie psychologicznej funkcji tego zachowania. Ważnym elementem jest spokojna, nieoceniająca rozmowa, w której można ustalić, kiedy i dlaczego dziecko sięga po e-papierosa, jakie emocje lub sytuacje poprzedzają to zachowanie oraz jakie przynosi ono krótkoterminowe korzyści. Psychoterapia może wspierać rozwój zdolności rozpoznawania i regulowania emocji, tolerowania napięcia i frustracji oraz poszukiwania innych sposobów uzyskiwania ulgi. W podejściu psychodynamicznym istotne jest również przyglądanie się relacjom, konfliktom dotyczącym autonomii i zależności, potrzebie kontroli oraz powtarzającym się sposobom reagowania na poczucie odrzucenia, bezradności czy presję. W przypadku dzieci i nastolatków ważną częścią pomocy jest praca z rodzicami, obejmująca ustalenie jasnych granic przy jednoczesnym zachowaniu możliwości otwartej komunikacji. W zależności od stopnia uzależnienia i stanu zdrowia pomoc psychoterapeutyczna może być uzupełniana konsultacją lekarską lub psychiatryczną. Celem nie jest wyłącznie odebranie młodej osobie e-papierosa, lecz stworzenie warunków, w których nie będzie musiała korzystać z nikotyny jako podstawowego sposobu radzenia sobie z własnymi emocjami i trudnościami.
Autor: dr Wioleta Adamczyk – Bębas – psychoterapeuta, socjoterapeuta, pedagog specjalny
Więcej nt. uzależnienia od e-papierosów w audycji:
Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas oferuje przemyślane, kompleksowe wsparcie dla osób w trudnych momentach życia. Naszą misją jest pomoc pacjentom zmagającym się z przeciążeniem emocjonalnym, zaburzeniami osobowości, lękiem czy obniżonym nastrojem, oraz tym, którzy pragną tworzyć głębsze, satysfakcjonujące relacje z bliskimi.
© 2026. Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas. Wszelkie prawa zastrzeżone.
