Histrioniczne zaburzenie osobowości wiąże się z utrwalonym sposobem funkcjonowania, w którym poczucie własnej wartości jest w znacznym stopniu zależne od zainteresowania, uznania i emocjonalnej reakcji innych osób. Osoba może silnie potrzebować bycia zauważoną, ważną i bliską innym, a brak zainteresowania może przeżywać jako odrzucenie lub utratę znaczenia. Charakterystyczna może być duża ekspresyjność emocjonalna, potrzeba stymulacji oraz skłonność do intensywnego przeżywania relacji. Emocje bywają wyrażane bezpośrednio i bardzo wyraziście, a ich nasilenie może szybko się zmieniać. Pod wpływem reakcji otoczenia mogą zmieniać się również opinie, nastroje i sposób postrzegania siebie. Z perspektywy psychodynamicznej istotna jest trudność w utrzymaniu stabilnego poczucia własnej wartości niezależnego od zewnętrznego potwierdzenia. Silna ekspresja, poszukiwanie uwagi czy uwodzący styl kontaktu mogą pełnić funkcję ochronną – pomagać w uzyskaniu bliskości, zainteresowania i potwierdzenia własnego znaczenia oraz chronić przed poczuciem nieważności, odrzucenia lub samotności.
Na rozwój histrionicznego sposobu funkcjonowania osobowości może wpływać wiele czynników, w tym indywidualna wrażliwość emocjonalna, temperament oraz doświadczenia związane z relacjami i kształtowaniem poczucia własnej wartości. Znaczenie może mieć środowisko, w którym uwaga i akceptacja były w dużym stopniu zależne od zachowania, atrakcyjności, ekspresji emocjonalnej lub spełniania oczekiwań innych. W niektórych przypadkach osoba mogła nauczyć się, że aby uzyskać zainteresowanie i bliskość, powinna być szczególnie wyrazista, interesująca lub emocjonalnie angażująca. Nie oznacza to jednak, że określony styl wychowania automatycznie prowadzi do zaburzenia osobowości. Istotny jest sposób, w jaki doświadczenia rozwojowe zostają przyswojone i wpływają na obraz siebie, obraz innych osób oraz sposób budowania relacji. Utrwaleniu trudności może sprzyjać rozwój strategii, w których zewnętrzne zainteresowanie staje się podstawowym sposobem regulowania własnej wartości i poczucia bezpieczeństwa.
Rozpoznanie histrionicznego zaburzenia osobowości wymaga oceny utrwalonego sposobu funkcjonowania, a nie jedynie obecności ekspresyjności, towarzyskości czy potrzeby zainteresowania. Specjalista bierze pod uwagę sposób przeżywania siebie, relacje z innymi, regulowanie emocji, reakcje na odrzucenie i frustrację oraz stopień zależności poczucia własnej wartości od zewnętrznego uznania. Ważne jest również rozpoznanie powtarzających się wzorców relacyjnych oraz sposobu, w jaki osoba postrzega siebie i innych. Diagnoza uwzględnia także zdolność do rozpoznawania bardziej złożonych stanów emocjonalnych, tolerowania ambiwalencji oraz utrzymywania względnie stabilnego obrazu siebie i bliskich osób mimo zmieniających się doświadczeń. Konieczne jest różnicowanie z innymi zaburzeniami osobowości, a także z zaburzeniami nastroju i innymi problemami psychicznymi, które mogą wiązać się ze zwiększoną ekspresją emocjonalną lub zmiennością zachowania.
Osoba z histrionicznym zaburzeniem osobowości może być towarzyska, spontaniczna, energiczna i łatwo nawiązywać kontakty. Może dobrze odnajdywać się w sytuacjach społecznych, szczególnie tam, gdzie istnieje możliwość wyrażania emocji i uzyskiwania zainteresowania. Jednocześnie relacje mogą stawać się niestabilne, jeśli ich znaczenie jest silnie uzależnione od tego, czy druga osoba okazuje oczekiwane zainteresowanie. Brak uwagi może prowadzić do poczucia odrzucenia, rozczarowania lub zwiększonej potrzeby zwrócenia na siebie uwagi. Emocje mogą być intensywne i szybko się zmieniać, co może prowadzić do przechodzenia od entuzjazmu do rozczarowania, od bliskości do dystansu czy od zachwytu do złości. W niektórych sytuacjach pojawia się trudność z odraczaniem gratyfikacji, tolerowaniem monotonii i znoszeniem frustracji. W relacjach może występować silne koncentrowanie się na reakcjach drugiej osoby, przy jednoczesnej trudności w utrzymaniu stabilnego poczucia własnej wartości wtedy, gdy oczekiwane potwierdzenie nie nadchodzi. Intensywne zachowania ukierunkowane na podtrzymanie zainteresowania mogą wówczas pełnić funkcję regulowania napięcia i odzyskiwania poczucia znaczenia.
Zależność poczucia własnej wartości od zewnętrznego uznania może prowadzić do dużej wrażliwości na krytykę, odrzucenie i brak zainteresowania. W konsekwencji osoba może intensywnie zabiegać o uwagę lub doświadczać silnego rozczarowania, gdy jej nie otrzymuje. Trudności w regulowaniu emocji i tolerowaniu frustracji mogą przyczyniać się do konfliktów interpersonalnych, częstych zmian decyzji, problemów z utrzymywaniem długoterminowych zobowiązań oraz trudności w sytuacjach wymagających systematyczności i odraczania gratyfikacji. Powtarzające się doświadczenie, że inni nie odpowiadają na potrzebę bliskości lub zainteresowania w oczekiwany sposób, może wzmacniać poczucie pustki i niepewności dotyczącej własnej wartości. W ten sposób może powstawać błędne koło: niepewność własnej wartości prowadzi do intensywnego poszukiwania potwierdzenia, które przynosi krótkotrwałą ulgę, po czym ponownie pojawia się potrzeba zewnętrznego uznania. Z czasem taki sposób funkcjonowania może utrudniać rozwijanie bardziej stabilnego poczucia własnej wartości oraz relacji opartych na wzajemności.
Psychoterapia koncentruje się na lepszym rozumieniu własnych emocji, potrzeb i motywacji oraz na budowaniu bardziej stabilnego poczucia własnej wartości. Ważnym celem jest rozwijanie zdolności do doświadczania siebie jako wartościowej osoby również wtedy, gdy nie otrzymuje się natychmiastowego zainteresowania, pochwały czy potwierdzenia ze strony innych. Istotna jest praca nad rozróżnianiem chwilowego pobudzenia emocjonalnego od bardziej trwałych uczuć i potrzeb oraz nad rozpoznawaniem, co osoba rzeczywiście przeżywa i czego potrzebuje. Pomocne jest również uczenie się komunikowania potrzeb bez konieczności intensyfikowania emocji lub relacji. Ważnym obszarem terapii pozostaje integracja różnych aspektów obrazu siebie i innych – łączenie potrzeby bliskości z autonomią, pozytywnych i negatywnych doświadczeń drugiej osoby oraz własnych mocnych stron i ograniczeń. Relacja terapeutyczna może ujawniać charakterystyczne wzorce funkcjonowania, takie jak silna potrzeba zainteresowania terapeuty, duża wrażliwość na jego reakcje czy rozczarowanie w sytuacji frustracji. Ich spokojne rozpoznawanie i rozumienie może pomagać w rozwijaniu bardziej stabilnego sposobu budowania relacji. Psychoterapia może również obejmować pracę nad tolerowaniem frustracji, odraczaniem gratyfikacji, stabilniejszym komunikowaniem potrzeb oraz utrzymywaniem zaangażowania także wtedy, gdy początkowy entuzjazm lub intensywność emocji ulegają zmniejszeniu.
Autor: prof. ucz. dr n. społ. Sylwester Bębas – psychoterapeuta
Więcej nt. histrionicznego zaburzenie osobowości w audycji:
Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas oferuje przemyślane, kompleksowe wsparcie dla osób w trudnych momentach życia. Naszą misją jest pomoc pacjentom zmagającym się z przeciążeniem emocjonalnym, zaburzeniami osobowości, lękiem czy obniżonym nastrojem, oraz tym, którzy pragną tworzyć głębsze, satysfakcjonujące relacje z bliskimi.
© 2026. Gabinet Psychoterapii i Rozwoju Sylwester Bębas. Wszelkie prawa zastrzeżone.
